Na litewskiej prowincji... (Małgorzata Gutowska-Adamczyk "Fortuna i namiętności. Klątwa")

Póki pisałam pracę magisterską umiałam się zmotywować do napisania czegoś na blog. Myślałam, że jak już skończę ją pisać to będę miała więcej czasu i łatwiej będzie mi pisać. Okazało się wręcz przeciwnie. Kiedy napisałam pracę, opadła cała motywacja do czegokolwiek. Najchętniej po powrocie z pracy zawijam się w kocyk, siadam przed telewizorem i oglądam seriale. Książki oczywiście też czytam, chociaż głównie w drodze do pracy i z powrotem. 8  lub 9 godzin pracy umysłowej przy komputerze jest na tyle męczące, że czytanie wieczorem często jest zbyt wymagające. Wygląda na to, że rok zakończę wielkimi zaległościami blogowymi i nie dobiję do 52 przeczytanych książek. Ale szczerze mówiąc, trochę przestałam o tym myśleć i się przejmować ;)

***

Tekst o tej książce zaczynałam co najmniej 3 razy. Raz nawet udało mi się napisać dwa akapity, ale book jeden wie, gdzie ten tekst mi się zapodział. I strasznie żałuję, bo miałam wtedy dobry dzień i polot, a pisząc przypomniałam sobie dlaczego ta książka tak mi się podobała. A teraz muszę zaczynać od nowa i nie wiem czy dobrze mi wyjdzie. Mowa będzie oczywiście o Klątwie Małgorzaty Gutowskiej-Adamczyk.

Klątwa jest pierwszym tomem serii Fortuna i namiętności. Czytałam ją w wakacje (ekhm…) i bardzo się ucieszyłam kiedy jesienią ukazał się drugi tom. Akcja powieści jest osadzona w XVIII wieku na Litwie, a w tle pojawia się sytuacji Rzeczpospolitej i problem wyboru nowego króla. Książka idealnie wpisuje się więc w bardzo przeze mnie lubiany nurt powieści historycznej, ale takiej, gdzie omija się królewskie dwory, wielkie bitwy i międzynarodowe intrygi, a raczej skupia się na jakimś małym, lokalnym konflikcie i tym, jak polityka państwa wpływa na odległą od stolicy prowincję.

Historia zaczyna się od tytułowej klątwy, którą tuż przed śmiercią, rzuca skazana za czary dziewczyna. Klątwa objęła kata, miasteczko i rodzinę kasztelana Jandźwiłła, który doprowadził do skazania dziewczyny. Początkowo wydaje się, że ostatecznie nic się nie dzieje. Kasztelanka Cecylia wychodzi za mąż, jej brat Jan na weselu spotyka swoją miłość z dzieciństwa, wdowę po mieczniku Zofię i ma nadzieję na pozytywnie przyjęte przez nią swaty. I nagle, wszystko sypie się jak domek z kart. Umiera król, a wśród społeczności powstają dwa stronnictwa popierające kandydata Saskiego i Polaka z krwi i kości. Do Zofii zaczyna smalić cholewki podstarości, kasztelanic szamoce się między miłością, a poczuciem obowiązku i oddaniem rodzinie, Cecylia i jej mąż zrzucają maski i pokazują swoje prawdziwe, dalekie od idealnego oblicze.

Czytając opinie innych czytelników wielokrotnie spotkałam się z zestawieniem Klątwy z dziełami Sienkiewicza. Szczerze mówiąc nie wiem skąd te porównania. Poza okresem i miejscem akcji powieść Małgorzaty Gutowskiej-Adamczyk nie ma nic wspólnego z Trylogią. Jeżeli miałabym wskazać jednego, najbardziej znienawidzonego przeze mnie autora lektur, którego żadnej książki nie byłam w stanie skończyć, bez wahania podałabym Sienkiewicza (serio, tylko Latarnik mnie nie pokonał, nawet W pustyni i w puszczy było dla mnie traumą). Dla porównania Klątwę czytałam z zapartym tchem, ani razu nie pomyślałam o tym, że opisy są długie i nudne, język zbyt trudny, a historia skomplikowana i ciężka do ogarnięcia. Akcja Klątwy jest wartka, dużo się dzieje i mimo skomplikowanych zagadnień z historii, które porusza trudno byłoby się pogubić.

Czytając Klątwę trafiamy w środek świata, w którym polska szlachta zapatrzona w swoje przywileje i władzę, bezmyślnie korzysta z prawa veta i zrobi wszystko by mieć jeszcze więcej swobód. Dobro ojczyzny schodzi tutaj na drugi plan, ważniejsze jest to, co można zyskać dla siebie. Autorka bardzo dobrze ukazała skomplikowaną sytuację polityczną Rzeczpospolitej przełomu XVII i XVIII wieku i to, jak wpływała ona na życie ówczesnej szlachty. Bardzo podobało mi się, to że poza tymi ważnymi wydarzeniami, które miały miejsce w dalekiej Warszawie, autorka położyła nacisk na wydarzenia lokalne, kłótnie między właścicielami zamków, ich zależności, opis życia w folwarku czy zbójeckiej jaskini. Oczywiście w całą historię został też wpleciony wątek miłosny, który jednak nie dominuje, a łączy się i przeplata z innymi wydarzeniami.

Trzeba jeszcze zauważyć mocno zarysowane postaci kobiece.  Dominująca, głośna Cecylia i cicha, spokojna Zofia są siłą tej powieści. Do tego stopnia, że w wielu recenzjach, w ogóle nie znalazłam informacji o podstarościm i kasztelanicu. Mimo to, mi najbardziej przypadł do gustu Kacper Hadziewicz, podstarości-awanturnik, który niejedno ma za uszami. Szczerze mówiąc, mam trochę za złe autorce, że pokierowała tę postać w taką stronę i mam nadzieję, że w drugim tomie odzyska trochę charakteru.

Te kilka dni, które spędziłam na Litwie razem z miecznikową, podstarościm, kasztelanką i jej bratem sprawiły mi ogromną przyjemność i dostarczyły świetnej rozrywki.  Z całego serca polecam tę powieść, a sama czekam niecierpliwie w bibliotecznej kolejce po tom drugi.

PS. Kiedy przeczytałam, że jest on jednocześnie ostatnim, strasznie się zasmuciłam, gdyż byłam przekonana, że to będzie trylogia!

Małgorzata Gutowska-Adamczyk Fortuna i namiętności. Klątwa, Wydawnictwa Nasza Księgarnia, s. 464.

Yaa Gyasi "Droga do domu"

Jestem książkową sroką. Jeżeli tylko wpadnie mi w oko okładka książki to choćby była totalnie nie w mojej tematyce będą ją oglądać i zastanawiać się, czy jej nie przeczytać. Droga do domu nie wylądowała na mojej liście książek „do przeczytania” od razu. Oczywiście stwierdziłam „O MÓJ BOŻE, JAKA ŁADNA!”, ale dopiero po kilku dość entuzjastycznych recenzjach dopisałam się do listy oczekujących w bibliotece i zabrałam ją na wakacje. Niestety, Roztocze zupełnie nie pasuje klimatem do afrykańskiej opowieści (też tak macie, że miejsce, w którym czytacie musi chociaż trochę pasować do klimatu książki?), więc czytanie nie szło mi początkowo zupełnie. Ale wróciłam do domu, usiadłam i czytałam, czytałam i naczytać się nie mogłam (nie żeby Gdańsk był bardziej afrykański od Roztocza :D).

Droga do domu jest historią rodzinną obejmującą kilka pokoleń od XVII wieku do czasów współczesnych. Historia rozpoczyna się od urodzonej podczas burzy Effi. To ona, wydana za mąż z Anglika z pobliskiej twierdzy Cape Coast, będzie protoplastką afrykańskiej gałęzi rodu. Równolegle poznajemy los Esi, niewolnicy, która początkowo więziona w Cape Coast, zostaje sprzedana i wywieziona do Ameryki. Effia i Esi są przyrodnimi siostrami, córkami jednej matki, chociaż nie wiedzą o swoim istnieniu. Rozdział po rozdziale poznajemy losy kolejnych pokoleń rodziny, naprzemiennie potomków Effi i Esi.

Effia została w Afryce, jednak przez małżeństwo z Anglikiem została wykluczona ze społeczności swojej wioski. Jej potomkowie mają problem z określeniem własnej tożsamości, nie są ani w pełni członkami plemienia Fante, ani Anglikami. Kolejne pokolenia dążą do akceptacji przez rdzennych mieszkańców, ale zarówno ich jaśniejszy kolor skóry, jak i decyzje, które podejmują rodzą trudne do ominięcia przeszkody. Kiedy do tego dojdzie wojna między plemionami Asante i Fante, w której bohaterowie pełnią niemałą rolę, możemy spodziewać się zawiłych i nierzadko tragicznych losów jej potomków.

Esi z kolei, została sprzedana, jako niewolnica i wywieziona do Ameryki. Historie jej potomków to klasyczna opowieść o niewolnictwie w Stanach Zjednoczonych – praca na plantacjach i w kopalni, źli i dobrzy właściciele, ale także problemy, które spotykały wolnych czarnoskórych.

Powiedziałabym, że jest to książka nierówna. O ile historię Effi i jej potomków czytało mi się znakomicie, o tyle część amerykańska była trochę… no nie wiem, zbyt męczeńska? Wydaje mi się, że można opowiadać o niewolnictwie i segregacji rasowej w trochę inny sposób. Tak jak w Służących czy Sekretnym życiu pszczół. Tutaj dostajemy trochę patelnią w łeb, podział jest oczywisty i wyraźny, świat jest czarno-biały (niezamierzona gra słów).

Tuż po tym jak skończyłam lekturę natrafiłam na średnio zachwycone głosy znajomych blogerów. Że niektóre wątki potraktowane skrótowo, że przeskoki między postaciami są męczące i nużące, że niby mówi o niewolnictwie, ale ostatecznie nic z niej nie wynika albo, że autorka idzie do przodu, w ogóle nie oglądając się na bohaterów, których już zostawiła. Przez te głosy, długo nie mogłam się zebrać z pisaniem o tej książce.

Bo w sumie to wszystko jest prawdą. Ale mimo to, Droga do domu bardzo mi się podobała. Nie powiedziałabym, że to guilty plesure, to nie jest zła powieść. Wydaje mi się, że autorka chciała za dużo i ilość materiału ją przerosła, stąd niedociągnięcia i lekki niedosyt. Mimo to, uważam, że jest to całkiem niezły debiut.

Yaa Gyasi Droga do domu, Wydawnictwo Literackie, s. 408